Αυτή είναι η έκταση της πυρκαγιάς, που ξέσπασε το βράδυ της Πέμπτης 4 Νοεμβρίου σε δασική έκταση στην περιοχή Χορτάτα προς το Καλαμίτσι. Η έκταση της πυρκαγιάς προσδιορίζεται στα 2.16 ha(21 600.00 m²)
Η εκτιμώμενη έκταση προκύπτει από τον δείκτη πυρανίχνευσης, δορυφορικής εικόνας Sentinel-2 L2A με ημερομηνία 12 Nov 2021 και 5% ποσοστό νέφο κάλυψη.
Το μνημειακό σύνολό του Αγίου Νικολάου Ιράς Αθανίου, είναι παράγωγο μιας μακράς φυσικό-κοινωνικής εξέλιξης, που αρχίζει την παλαιολιθική εποχή και μένει ανολοκλήρωτη μέχρι τις μέρες μας. Βρίσκεται στο νοτιότερο άκρο της Λευκάδας στο «πόδι» που καταλήγει στο ακρωτήριο Δουκάτο ή κάβος της Κυράς. Πρόκειται για μια περιοχή εκτιμώμενου εμβαδού 60-70 εκτάρια, η οποία περιλαμβάνει μια κοιλότητα καλλιεργήσιμης γης. Βρίσκεται στις υπώρειες του “Καλόν όρος” βόρεια, και οροθετείται νοτιοανατολικά από δύο χαμηλούς λόφους. Προς τα νότο το ανάγλυφο, το οποίο συνθέτουν ανθρακικά πετρώματα (ασβεστόλιθοι) δεν παρουσιάζει ιδιαίτερες εξάρσεις, και ακολουθεί μια φθίνουσα υψομετρική διαβάθμιση για να καταλήξει στο ακρωτήριο Δουκάτο. Τό τμήμα αυτό του Λευκαδίτικης γης ανήκει στην ζώνη των Παξών. Ανατολικά το ανάγλυφο βυθίζεται σχετικά ομαλά στον όρμο της Βασιλικής, ενώ δυτικά κατακρημνίζεται στο Ιόνιο πέλαγος από ύψος 80+ μέτρων περίπου. Η γη, στο σημείο αυτό, καταλαμβάνεται κυρίως από ετερογενείς αγροτικές καλλιέργειες και φυσική βλάστηση.(corine 2000)
Στα μέρη του συνόλου συμπεριλαμβάνονται:
• Λεκάνες με αποθέσεις ερυθρογής, γνωστές ως «πόλγες», από τις οποίες έχουν περισυλλέγει λίθινα εργαλεία από πυριτόλιθο της μέσης παλαιολιθικής περιόδου.
• Το παλιό μοναστήρι του Αγίου Νικολάου αποτελεί τόπο προσκυνήματος για όλη την νότια Λευκάδα.
• Παλιό αλώνι και πέτρινες κυψέλες για μελίσσια.(έξω από την μονή) • Μικρός πέτρινος οικισμός της Ιράς ή του Αγίου Νικολάου.
• Πεδινές εκτάσεις με καλλιέργειες και κήπους.
• Τόπος με υπέρ αιωνόβιο πλάτανο με συγκρότημα πηγαδιών λίθινες (λαξευμένες) στέρνες.
• Την φημισμένη παραλία Πόρτο Κατσίκι
Η λεκάνη, με αποθέσεις ερυθρογής πάχους τουλάχιστον 5 μ., που καλύπτεται από χαμηλή θαμνώδη βλάστηση (πουρνάρια, σχίνα, κουμαριές. Η λεκάνη υπήρξε ένας κλειστός υδροβιότοπος, ο οποίος εξ αιτίας στις ισχυρές δονήσεις που προκαλούνται από τις εφαπτόμενες ηπειρωτικές πλάκες κατά μήκος του Ιονίου- εκτινάχθηκε 100 – 120 μ. Πάνω από τη θάλασσα, έχασε τις υδροφόρες φλέβες της και αποξηράθηκε. Η χρήση του χώρου πρέπει να συνδέεται με την εκμετάλλευση της πλούσιας πανίδας του υδροβιότοπου και προσδιορίζεται σαν Παλαιολιθική θέση. Αποτελεί τυπικό δείγμα παλαιολιθικής polje. Από κει συλλέχτηκε πλήθος πυρήνων, φολίδων και εργαλείων (κυρίως μονόστομων και αμφίστομων ξέστρων) από ανοιχτό γκρίζο ή ρόδινο πυριτόλιθο με μετρίως ομοιογενή σύσταση και έντονη πατίνα, Levallois – μουστέριας τεχνολογίας Η περιοχή της λεκάνης χωρίς καθόλου βλάστηση με το χαρακτηριστικό κοκκινόχωμα που τραβά το βλέμμα είναι περί τα 7,1 στρέμματα. (από: «Καθημερινή», φύλλο της Κυριακής 26 Ιανουαρίου 1997, ενός άρθρου της Αγγέλικας Ντούζουγλη – Ζάχου με τίτλο «Η παλαιολιθική Λευκάδα» )
Το μοναστήρι χτίσθηκε ίσως λίγο μετά το πέρασμα του λειψάνου του Αγίου Νικολάου και από τη Λευκάδα (1087), καθώς το μετέφεραν οι Σταυροφόροι από τα Μύρα της Μ. Ασίας προς το Μπάρι της Ιταλίας. Ιστορικές πληροφορίες υπάρχουν για την ανακαίνισή του τον 17ο αι. από τον πρώην Επίσκοπο Παραμυθίας Κλήμη. Αργότερα περιήλθε σε οικογένειες του γειτονικού χωριού Αθάνι, οι οποίες αφιέρωσαν στη Μονή αρκετά κτήματα. Τη διοίκηση της Μονής είχαν οι οικογένειες των κτητόρων. Πολλές φορές η, δυσπρόσιτη παλαιότερα, Μονή του Αγίου Νικολάου χρησιμοποιήθηκε ως τόπος εξορίας κληρικών. Σήμερα θεωρείται γυναικεία μονή εν ενεργεία.(πηγή: Ιερά Μητρόπολη Λευκάδας& Ιθάκης).
Στον χώρο βόρεια των κτισμάτων του μοναστηριού του Αγίου Νικολάου στη Ιρά, δίπλα σε ένα παλιό αλώνι, υπάρχουν λίθινες μικρές κατασκευές που υπολογίζεται ότι είναι κατασκευασμένες από την μυκηναϊκή περίοδο για άγνωστους ωστόσο λόγους χρήσης. Κατά την βυζαντινή περίοδο αλλά και μέχρι πρόσφατα χρησιμοποιήθηκαν ως κυψέλες από τους τοπικούς παραγωγούς μελιού της νοτιοανατολικής Λευκάδας, ενώ υπάρχουν αντίστοιχες κατασκευές και σε άλλα σημεία της περιοχής. Ο χώρος είναι επισκέψιμος τις ώρες λειτουργίας του μοναστηριού.(πηγή:Go Lefkas)
Δυο τρία χιλιόμετρα βορειότερα του μοναστηριού του Αγίου Νικολάου της Ιράς Αθανίου, βρίσκεται ο μικρός πέτρινος οικισμός της Ιράς ή του Αγίου Νικολάου. Οικισμός που κατοικούνταν από Νιριώτες (κατοίκους που γεννήθηκαν στον οικισμό) και Αθανίτες καλλιεργητές των κτημάτων της Μονής που τους είχαν παραχωρηθεί για χρήση ή και ιδιόκτητων καθώς και ζωοτρόφοι, μελισσοκόμοι κ.α. Ο οικισμός αναπτύχθηκε στο συγκεκριμένο σημείο πιθανόν εξαιτίας της υδάτινης ζώνης που διέρχεται το υπέδαφος, γεγονός που μαρτυρά το συγκρότημα των πηγαδιών με τις λίθινες (λαξευμένες) στέρνες που βρίσκονται δίπλα στον οικισμό.(πηγή: Σεβαστή Κωνσταντινίδη-Ρεκατσίνα)
Κτήματα και κήποι της περιοχής Ιράς Αθανίου. Τα κτήματα αυτά παλιότερα ανήκαν στην Μονή του Άγιο Νικολάου και είχαν παραχωρηθεί για χρήση σε Αθανίτες και πάλαι ποτέ Νιριώτες καλλιεργητές. Η συνολική επιφάνεια, αυτής του νοτιότερης πεδινής έκτασης είναι γύρω στα 161,4 στρ. Ενώ σε απόσταση 250 μετρ. Νοτιοδυτικά καλλιεργούνται άλλα 37 στρ. γης.
Σε απόσταση 500 μ. Περίπου βόρεια, από το Μοναστήρι του Αγίου Νικολάου Ιράς Αθανίου, βρίσκεται ένας πλάτανος. Ανήκει σε ένα ευρύτερο αγροτικό σύνολο από καλλιέργειες και κήπους εμβαδού 161,4 στρεμμάτων, και περιβάλλεται από τέσσερα πηγάδια, μέρη και αυτά του αγροτικού συνόλου τα οποία θα ικανοποιούσαν τις απαιτήσεις άρδευσης, Ο πλάτανος έχει περίμετρο 4 οργιές περίπου. Ζωντανό μνημείο της φύσης το δέντρο αυτό, αν υπολογίσει κανείς εμπειρικά την ηλικία του, άντεξε ενάντια στους βιολογικούς εχθρούς, και στις σύνθετες ανάγκες των ανθρώπων για πάνω από 250 χρόνια.
Το μνημειακό σύνολο του Αγίου Νικολάου Ιράς Αθανίου, διατηρεί την σχέση του με τον «κόσμο», μέσα από την ζωντανή αγροτική οικονομία, και την ενεργή παρουσία και λειτουργία της μονής, που πηγάζει από την μακραίωνη συμβίωση κοινωνίας και τοπικότητας. Πρόκειται για έναν αγροτικό χώρο που δεν χάσει εντελώς την ιστορική του προέλευση, ώστε να καταλήξει σε ένα χώρο θραυσμάτων και φαντασμάτων. Με εξαίρεση τον μικρό πέτρινο οικισμό της Ιράς. Ωστόσο παραμένει παράμερα εγκλωβισμένο από τα οικονομικά και πολιτιστικά πρότυπα, και προορισμούς, όπως η παραλία Πόρτο Κατσίκι που έχει δημιουργήσει η διευρυμένη αναπαραγωγή της τουριστικής βιομηχανίας.
ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΟΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΛΕΥΚΑΔΑΣ ΚΑΙ ΑΜΒΡΑΚΙΚΟΥ
από τον Girolamo Delanges το 1757.
Τον χάρτη παρουσίασε ο Ν. Γ. Μοσχονάς στο Δ' Πανιόνιο Συνέδριο.
«Ο χάρτης παρουσιάζει κάποια απόκλιση από τον ορθό προσανατολισμό και έχει σχεδιαστεί έτσι πού κατά την ανάγνωση: του ο βορράς βρίσκεται προς το δεξιό και όχι στο πάνω μέρος, όπως συνηθίζεται στους νεότερους χάρτες. Είναι συνταγμένος σε ιταλική γλώσσα διανθισμένη με διαλεκτικά βενετικά στοιχεία και εξαιρετικά καλλιγραφημένος. Ο τίτλος του έργου είναι εκτενέστατος και αποτελεί συνοπτική παρουσίαση του περιεχομένου του. Σε ελληνική απόδοση αναφέρει τα ακόλουθα: Τοπογραφία του νησιού της Λευκάδας και των παρακειμένων στην ίδια νησίδων, όπως επίσης μέρους του Ξηρόμερου στη Στερεά με τα παράλια του από την Αγία Σοφία στη Ζαβέρδα μέχρι τα Δέματα και το Σκαλί και όμοια της ζώνης της Βόνιτσας και Πρέβεζας, μέρους από το Κομπότι μαζί με το Αργός Αμφιλοχικό, καθώς και της περιοχής της Άρτας, Ρογών και Λούρου με τα παράλια της Αγραπιδιάς μέχρι το στόμιο της Πρέβεζας και του εσωτερικού όλου του κόλπου ή αγκαλιάς του Αμβρακικού, όλων των ιχθυοτροφείων, ποταμιών και πηγών, όπως και διαφόρων αρχαιοτήτων και θέσεων χωριών και μοναστηριών»
(όλο το κείμενο: Χειρόγραφος τοπογραφικός χάρτης Λευκάδας και Αμβρακικού του 1757)
Στο αριστερό περιθώριο του χάρτη υπάρχει ένα λεπτομερές υπόμνημα που επεξηγεί 77 τοποθεσίες του χάρτη, άλλα 8 σημεία επεξηγούνται στη συνέχεια, κάτω αριστερά του κυρίως τοπογραφικού. Οι πρώτες 20 επεξηγήσεις αφορούν σε θέσεις του νησιού Λευκάδας, οι 5 επόμενες αναφέρονται στις νησίδες που βρίσκονται ανάμεσα στη Λευκάδα και στην ακτή του Ξηρόμερου. (Νικόλας Βερνίκος) Μετάφραση και αναλυτική παρουσίαση του υπομνήματος γίνεται
στο Τοπογραφικός_χάρτης_του_Girolamo_Delanges_1757 από τον Νικόλα Βερνίκο το 2019
Δυστυχώς όμως οι πρώτες 20 επεξηγήσεις που αφορούν σε θέσεις του νησιού Λευκάδας, και οι 5 επόμενες που αναφέρονται στις νησίδες που βρίσκονται ανάμεσα στη Λευκάδα και στην ακτή του Ξηρόμερου, δε επεξηγούνται στην εργασία, παρά μόνο αυτές που αφορούν την Segue la Terra Ferma. Δηλαδή οι θέσεις στην Στερεά, την Αιτωλό-Ακαρνανία.
Η σύνθεση από κάτω που αφορά την Λευκάδα, αποτελεί μια ένωση από εικόνες, που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο και προέρχονται από το προσωπικό αρχείο του Αντώνη Περδικάρη. Η επεξεργασία έγινε στο πρόγραμμα επεξεργασίας εικόνας GIMP.
ΡΩΜΑΙΚΗ ΑΓΡΟΙΚΙΑ
(στη εγκατάσταση στην ιδιοκτησία Αθανίτη)
Για την ΙΒ εφορεία αρχαιοτήτων «οι αγροικίες αναπτύσσονταν κατά μήκος αρχαίας οδού που ξεκινούσε από το βόρειο τείχος της αρχαίας πόλης και κατέληγε στη δυτική ακτή. Και στα δύο οικοδομήματα διαπιστώθηκαν επάλληλες οικοδομικές φάσεις που χρονολογούνται από τον 4ο αι. π.Χ. έως τον 3ο αι. μ.Χ., με καλύτερα διατηρημένα τα οικοδομικά κατάλοιπα των ρωμαϊκών χρόνων, στα οποία αναγνωρίστηκαν εγκαταστάσεις παραγωγής, ελαιόλαδου, καθώς και εγκαταστάσεις ληνών, για την παραγωγή οίνου».
Η αρχαία οδός με σημείο εκκίνησης την βόρεια πύλη, του τείχους, από την ακρόπολη της Αρχαίας πόλης, περνώντας μέσα από τα περιβόλια θα συναντούσε την Φιλοσόφων, έως την διασταύρωση με την Πεφανερωμένης. Στο σημείο αυτό θα πρέπει να τελείωνε, ο αγροτικός περί αστικός ιστός. Η ύπαρξη και άλλων αγροτικών επαύλεων, προδίδουν την σχέση μιας αγροτικής οικονομίας βασισμένης κατά ένα μέρος, στην μεγάλη γαιοκτησία, και το δουλοκτητικό-αριστοκρατικό νοικοκυριό.
Ο χώρος έχει εμφανή τα σημάδια της εγκατάλειψης ,και είναι δύσκολο να εντοπιστεί η θέση της,καθώς ο δήμος ή η εφορεία αρχαιοτήτων δεν έχουν φροντίσει να τοποθετηθεί μια πινακίδα. Περικλείεται από μεγάλα αγροτεμάχια σε μια αραιοκατοικημένη περιοχή. Ανήκει στην ζώνη Α & Β προστασίας του ευρύτερου χώρου της Αρχαίας ως και Ρωμαίικής περιόδου της Λευκάδας Με απόφαση της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας του Υπουργείου Πολιτισμού (Λίνα Μενδώνη), και δαπάνη που βαρύνει το Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων και Απαλλοτριώσεων, το ακίνητο του Αθανίτη, απαλλοτριώθηκε και κηρύχθηκε αρχαιολογικός χώρος.
Αρκετές πληροφορίες για την αγροτική εγκατάσταση υπάρχουν στο τόμο: ΝΗΡΙΚΟΣ-ΛΕΥΚΑΣ-ΚΑΣΤΡΟ (Πρακτικά Συνεδρίου). Βαρβάρα Γκιζά: Μια αγροτική εγκατάσταση βόρεια της Αρχαίας πόλης της Λευκάδας
